دیپلماسی در میدان ، تدبیر استانی برای جهش اقتصاد ملی

ایستادگی اقتصادی در برابر تحریم های ظالمانه و فشارهای خارجی علاوه بر عملکرد درخشان در حوزه های خودکفایی، نیازمند ظرفیت سازی در حکمرانی، تاب آوری اجتماعی و بلوغ تصمیم گیری در لحظه های دشوار است. در این روزهای سرنوشت ساز که اقتصاد ایران درگیر یک نبرد تمام عیار و نابرابر است. کشور بارها نشان داده که در برابر تضییق ها و تحریم ها، اهل عقب نشینی نیست. با این حال دولتمردان و سیاست گذاران به خوبی می دانند که برای عبور از این گذرگاه سخت اتکا به منابع داخلی اگرچه شرط لازم است اما کافی نیست؛ بلکه نیازمند دیپلماسی فعال همسایگی، پیوندهای راهبردی با کشورهای پیرامون و استفاده حداکثری از ظرفیت های پنهان و پیدای مرزی هستیم .در منطق حکمرانی ملی امنیت مرزها و معیشت مردم از هم جدا نیستند و همان ساختاری که باید از استقلال کشور دفاع کند باید پاسدار چرخه تجارت تأمین نیازهای عمومی و امیدواری جامعه نیز باشد.

در این میان استان آذربایجان غربی نه به عنوان یک قطعه حاشیه ای در نقشه ایران بلکه به عنوان مرکزثقل دیپلماسی همسایگی و خط مقدم جبهه اقتصادی کشور شناخته می شود. این استان با موقعیت منحصر به فرد ژئوپلیتیک خود تنها استانی است که با کشور ترکیه هم مرز بوده و عملاً دروازه اصلی و بی بدیل ورود ایران به بازارهای اروپایی به شمار می رود. دارا بودن نزدیک به ۵۰۰ کیلومتر مرز مشترک در کنار سه پایانه گمرکی استراتژیک پرتردد و حیاتی نظیر بازرگان سرو و رازی این جغرافیای خاص را به شاهرگ اصلی ترانزیت و تجارت خارجی کشور تبدیل کرده است.

اما مزیت های آذربایجان غربی صرفاً در زیر ساخت های فیزیکی و پایانه های اسفالت شده خلاصه نمی شود. پیوندهای عمیق زبانی اشتراکات ریشه دار فرهنگی و پیشینه تاریخی مردمان این خطه با کشور ترکیه سرمایه ای عظیم و نامشهود است که می تواند هزینه های مبادله را به شدت کاهش داده و روند اعتماد سازی در تجارت بین الملل را تسریع کند. این استان با برخورداری از اراضی مستعد کشاورزی ، ظرفیت های بی نظیر ترانزیتی و پتانسیل ایجاد شهرک های صنعتی مشترک به تنهایی قادر است بار بزرگی از اهداف صادرات غیر نفتی کشور را به دوش بکشد در واقع توسعه و پویایی این استان مستقیماً با امنیت اقتصادی تأمین ارز و رفاه کل کشور گره خورده است.

با وجود تمام این ظرفیت های ذاتی و غیر قابل انکار سالهاست که یک عارضه مزمن اداری و نگاه مرکز گرا مانع از شکوفایی کامل این پتانسیل ها شده بود تا پیش از این مدیریت مناسبات تجاری خرد و کلان با ترکیه و سازوکارهای مربوط به میز ترکیه در پایتخت و فرسنگ ها دورتر از واقعیت های میدانی مرزها صورت می گرفت تصمیم گیری در اتاق های دربسته تهران برای کامیونی که در مرز بازرگان متوقف شده است، رویکردی بود که غالباً به طولانی شدن دیوان سالاری فرسایش سرمایه اجتماعی کندی در حل چالش های روزمره تجار و عدم درک دقیق از اقتضائات محلی می انجامید. اهمیت و جایگاه میز ترکیه در ساختار اقتصاد سیاسی ما بر کسی پوشیده نیست وقتی عالی ترین مقامات دو کشور هدف گذاری کلان مبادلات تجاری را بر روی عدد ۳۰ میلیارد دلار تنظیم می کنند تحقق این چشم انداز بزرگ با بخشنامه و نامه نگاری های طولانی مدت میان ادارات پایتخت و ساختارهای کند اداری محقق نمی شود. این هدف نیازمند یک قرارگاه عملیاتی در نقطه صفر مرزی است تا تصمیمات با سرعت، دقت و اشراف کامل به میدان اتخاذ شوند. انتقال میز ترکیه به یک استان مرزی نمادی از تغییر الگو در نظام تصمیم گیری کشور و عبور از تمرکزگرایی آسیب زا به سوی واقع گرایی و چابکی اقتصادی بود.

اما عبوراز این تمرکزگرایی تاریخی و انتقال این قرارگاه به استان نیازمند اراده ای جدی قدرت چانه زنی بالا در سطح ملی و فهمی عمیق از مناسبات کلان اقتصادی بود. انتقال میز ترکیه به آذربایجان غربی که اخیراً و برای نخستین بار محقق شد ،محصول همین اراده است. در این مسیر سخت و ساختارگشا، نقش کلیدی پررنگ و مجدانه دکتر رضا رحمانی- استاندار آذربایجان غربی شایسته واکاوی و تقدیری ملی است. حضور یک مدیر با سابقه درسطح ملی که پیش تر سکاندار وزارت صنعت معدن و تجارت بوده و با پیچیدگی های تولید دیوان سالاری و دیپلماسی اقتصادی از نزدیک آشناست، این فرصت را به استان داد تا با زبانی ملی با مرکز نشینان گفت و گو کند.

دکتر رحمانی با درک عمیق از اینکه دیپلماسی اقتصادی بدون تفویض اختیار به میدان داران اصلی آن ابتر می ماند با استدلال های متقن کارشناسی رایزنی های مستمر با مقامات عالی در نهاد ریاست جمهوری و وزارتخانه های متولی توانست مرکز را برای این واگذاری تاریخی اقناع کند. هنر استاندار در این بود که نشان داد می توان اقتدار و نظارت ملی را با تدبیر و چابکی محلی پیوند زد و تصمیم سازی را به جایی سپرد که نبض تجارت در آن می تپد. این اقدام او صرفاً یک جابه جایی ساده اداری نبود بلکه دفاع از هویت اقتصادی استان و اثبات این واقعیت بود که اگر به ظرفیت های استانی اعتماد شود. گره های کور ملی باز خواهد شد. او ثابت کرد که مسئولیت پذیری در قبال معیشت مردم نیازمند تصمیمات شجاعانه و پیگیری های خستگی ناپذیر است.

از آنجا که این میز به تازگی به استان واگذار شده و ساختارهای آن در حال استقرار نهایی است. طبیعتاً قرار نیست از همین امروز منتظر تغییرات ناگهانی در ترازوی صادرات باشیم اما چشم انداز پیش رو و دستاوردهایی که این ساختار جدید به دنبال خواهد داشت افق های بسیار روشنی را ترسیم می کند. در آینده ای بسیار نزدیک استان آذربایجان غربی از یک مسیر عبوری و ترانزیتی صرف» به کانون اصلی سیاست گذاری، جذب سرمایه گذاری خارجی و تسهیل گر مستقیم تجارت ارتقا خواهد یافت. انتظار می رود با حذف دست اندازهای دیوان سالاری جلسات کارگروه های تخصصی هم اندیشی ها و رفع موانع گمرکی مستقیماً میان مقامات و تجار استانی با همتایان ترکیه ای در همان نقطه مرزی برگزار شود.

این پویایی اقتصادی در گام نخست و در سطح محلی مستقیماً بر سفره و معیشت مردم خطه آذربایجان غربی اثر گذار خواهد بود. با ریل گذاری های صورت گرفته به زودی شاهد تسریع در ترخیص کالاها کاهش خواب کامیون ها در مرز رونق گرفتن واقعی بازارچه های مرزی و فعال شدن تعاونی های مرزنشینان خواهیم بود.این میز می تواند با شناسایی دقیق ظرفیت های صادراتی استان در حوزه های کشاورزی و صنایع تبدیلی سرمایه گذاران ترکیه ای را بدون درگیری با پیچ و خم های اداری مرکز مستقیماً جذب شهرک های صنعتی استان کند نتیجه نهایی این فرآیند ایجاد اشتغال پایدار برای جوانان منطقه کاهش نرخ بیکاری و تزریق امید به جامعه ای است که شایسته بهترین خدمات است.اما در کنار این امتیازات استانی دستاوردهای کلان این انتقال برای تمامیت اقتصاد ایران بی بدیل خواهد بود. در دوره پساجنگ اقتصادی، مهم ترین وظیفه ساختار حکمرانی تبدیل آرامش امنیتی به ثبات اقتصادی و اطمینان در بازار است. استقرار میز ترکیه در آذربایجان غربی بخشی از پدافند غیر عامل و راهبرد خنثی سازی تحریم هاست. این ساختار با ظرفیتی که در افزایش سرعت و حجم مبادلات ایجاد میکند بیشک به تأمین پایدار نیازهای ارزی تسهیل ورود کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید کمک شایانی خواهد کرد و در عمل نشان خواهد داد که تمرکز زدایی چگونه به افزایش تاب آوری اقتصاد ملی منجر می شود.

هیچ کس مدعی نیست که در مسیر توسعه تجارت خارجی مدیریت پساجنگ اقتصادی و خنثی سازی تحریم ها تمامی امور بی خطا بوده با موانع یک شبه بر طرف می شوند. اما انصاف حکم می کند ، مجاهدت های خاموش و تداییر ساختاری مدیرانی که برای گشودن گره های تاریخی تلاش می کنند، به درستی دیده شود در شرایطی که بدخواهان ایران می کوشند با القای پاس و بزرگنمایی مشکلات آینده را تاریک جلوه دهند ریل گذاری های هوشمندانه ای نظیر انتقال میز ترکیه پاسخی عملی و قاطع به این جنگ روانی است. ایران امروز به مدیرانی نیاز دارد که به جای تولید دوگانه های ناروا و هزینه تراشی برای کشور آستین همت بالا زده و ظرفیت های معطل مانده را به کار گیرند. پیروزی واقعی آن است که کشور درگیر دیوان سالاری های فلج کننده نشود و اقتصاد ملی با تکیه بر ظرفیت های استانی جان بگیرد. انتقال میز ترکیه به آذربایجان غربی تجلی همان عقلانیت توام با اقتدار است راهی که نشان می دهد ، می توان با تدبیر، بها دادن به ظرفیت مرزنشینان و اصلاح ساختارهای معیوب منافع بلندمدت ایران را تأمین کرد و زندگی مردم را در مسیر رونق و توسعه قرار داد.