چرا سگمنت مته کرگیری زود تمام میشود؟ بررسی عوامل موثر بر عمر سگمنت
گاهی یک مته کرگیری را روی بتن میبندید، چند سوراخ اول را بدون مشکل ایجاد میکند، اما بعد از مدت کوتاهی متوجه میشوید سگمنتها به شکل محسوسی خورده شدهاند. در چنین شرایطی معمولاً اولین چیزی که به ذهن میرسد، کیفیت پایین سگمنت است.
اما همیشه ماجرا این نیست.
سگمنت مته کرگیری فقط به خاطر ضعیف بودن یا بیکیفیت بودن از بین نمیرود. نوع بتن، نحوه کار با دستگاه، میزان فشار، دور دستگاه، خنککاری و حتی روش جوش سگمنت به بدنه مته میتوانند روی عمر آن تأثیر بگذارند.
به همین دلیل، اگر یک سگمنت زودتر از انتظار تمام شده، قبل از تعویض آن بهتر است ببینیم واقعاً چه اتفاقی افتاده است.
سگمنت دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
در متههای کرگیری، قسمت اصلی برش توسط سگمنتهایی انجام میشود که در لبه مته قرار گرفتهاند. این قطعات حاوی دانههای الماس هستند و هنگام چرخش مته، سطح بتن یا سنگ را بهتدریج برش میدهند.
اما سگمنت قرار نیست فقط «سخت» باشد.
یک سگمنت مناسب باید بتواند در حین کار، دانههای الماس را بهتدریج آزاد کند تا دانههای جدید به سطح برسند و فرآیند برش ادامه پیدا کند.
اگر این تعادل درست نباشد، دو اتفاق ممکن است رخ دهد:
یا سگمنت بیش از حد سریع ساییده میشود، یا سطح آن به اصطلاح «گلیز» میشود و توانایی برش کاهش پیدا میکند.
بنابراین عمر سگمنت فقط به میزان سختی آن مربوط نیست؛ رفتار آن هنگام برش اهمیت بیشتری دارد.
بتن سخت همیشه مقصر نیست
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم هرچه بتن سختتر باشد، سگمنت سریعتر تمام میشود.
در عمل، شرایط پیچیدهتر است.
بتن ممکن است دارای سنگدانههای سخت، میلگرد، مواد افزودنی یا ترکیبات متفاوتی باشد. حتی دو پروژه که از نظر ظاهری هر دو «بتن» هستند، میتوانند فشار متفاوتی به مته وارد کنند.
برای مثال، وجود سنگدانههای سخت و ساینده میتواند میزان فرسایش سگمنت را افزایش دهد. از طرف دیگر، در برخی شرایط، سگمنت نامتناسب با جنس مصالح ممکن است به جای اینکه به شکل مناسبی خودش را باز کند، سطحش بسته شود و عملکرد برش افت کند.
بنابراین انتخاب سگمنت باید با جنس مصالحی که قرار است کرگیری شود هماهنگ باشد.
فشار بیشتر همیشه یعنی سرعت بیشتر نیست
وقتی مته بهسختی پیش میرود، طبیعی است که اپراتور بخواهد فشار بیشتری وارد کند.
اما افزایش فشار الزاماً باعث سریعتر شدن برش نمیشود.
اگر فشار بیش از ظرفیت مناسب سگمنت و دستگاه باشد، اصطکاک و گرمای بیشتری ایجاد میشود و فشار مضاعف میتواند باعث فرسایش سریعتر سگمنت شود.
از طرف دیگر، فشار خیلی کم هم همیشه مطلوب نیست. اگر شرایط کار باعث شود سگمنت نتواند به شکل صحیح سطح را برش دهد، ممکن است دانههای الماس به اندازه کافی درگیر نشوند.
در واقع، فشار مناسب باید با دستگاه، قطر مته، جنس مصالح و مشخصات سگمنت هماهنگ باشد.
آب فقط برای خنککردن نیست
در کرگیری تر، آب نقش مهمی دارد.
آب حرارت ایجادشده در محل برش را کاهش میدهد و به خارج شدن ذرات حاصل از حفاری کمک میکند. اگر جریان آب کافی نباشد، حرارت بالا میتواند به سگمنت و حتی بخشهای دیگر مته آسیب بزند.
از طرف دیگر، صرفاً زیاد کردن آب هم راهحل همه مشکلات نیست. چیزی که اهمیت دارد، جریان مناسب و پیوسته آب در محل برش است.
اگر گل و ذرات حاصل از حفاری بهخوبی خارج نشوند، فرآیند برش هم میتواند تحت تأثیر قرار بگیرد.
دور دستگاه هم اهمیت دارد
هر مته و هر قطر کرگیری برای شرایط مشخصی از کار طراحی شده است.
افزایش بیدلیل دور دستگاه ممکن است در نگاه اول سرعت کار را بالا ببرد، اما اگر سرعت چرخش با قطر مته و جنس مصالح هماهنگ نباشد، فشار حرارتی و مکانیکی بیشتری به سیستم وارد میشود.
به همین دلیل، نمیتوان گفت «هرچه دور بیشتر باشد، کرگیری سریعتر و بهتر انجام میشود.»
سرعت مناسب باید بر اساس مجموعه شرایط انتخاب شود، نه فقط برای رسیدن به سرعت بالاتر.
جوش سگمنت؛ نقطهای که نباید نادیده گرفته شود
گاهی خود سگمنت از نظر کیفیت قابل قبول است، اما اتصال آن به بدنه مته مشکل دارد.
سگمنت باید بهدرستی و با استحکام مناسب به بدنه متصل شود. جوش نامناسب میتواند باعث جداشدن سگمنت، کاهش عمر مفید یا حتی آسیب به مته در هنگام کار شود.
به همین دلیل، هنگام بررسی عملکرد یک مته کرگیری، فقط نباید خود سگمنت را بررسی کرد؛ کیفیت اتصال سگمنت به بدنه هم بخشی از عملکرد کلی مته است.
این موضوع بهخصوص در پروژههایی که مته تحت فشار زیادی قرار میگیرد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چرا بعضی سگمنتها «زود تمام میشوند» اما بعضی نه؟
اگر بخواهیم موضوع را ساده کنیم، عمر سگمنت نتیجه یک عامل واحد نیست.
میتوان آن را حاصل ترکیب چند عامل دانست:
- جنس و سختی مصالح
- نوع و کیفیت سنگدانهها
- مشخصات و ترکیب سگمنت
- قطر مته
- سرعت چرخش دستگاه
- میزان فشار هنگام کرگیری
- کیفیت و مقدار آب
- وضعیت دستگاه و اسپیندل
- نحوه استفاده اپراتور
- کیفیت اتصال سگمنت به بدنه
به همین دلیل، مقایسه عمر یک سگمنت در دو پروژه مختلف بدون در نظر گرفتن شرایط کار، چندان منطقی نیست.
ممکن است یک سگمنت در یک پروژه عمر بسیار خوبی داشته باشد و همان سگمنت در شرایط دیگری عملکرد متفاوتی نشان دهد.
یک نشانه مهم: افت سرعت برش
برای تشخیص مشکل، همیشه لازم نیست صبر کنیم تا سگمنت کاملاً تمام شود.
یکی از نشانههایی که میتواند هشداردهنده باشد، کاهش محسوس سرعت برش است.
اگر دستگاه سالم باشد، آبرسانی مناسب باشد و شرایط کار تغییر نکرده باشد، اما مته نسبت به ابتدای کار به شکل محسوسی کندتر شده باشد، باید وضعیت سگمنت و شرایط کاری بررسی شود.
گاهی مشکل از فرسایش طبیعی سگمنت است و گاهی هم علت دیگری مثل انتخاب نامناسب سگمنت، فشار نادرست یا خنککاری ناکافی وجود دارد.
قبل از خرید سگمنت جدید، این سؤالها را بپرسید
اگر یک سگمنت خیلی زود تمام شده، خرید یک سگمنت جدید بدون پیدا کردن علت مشکل ممکن است فقط تکرار همان اتفاق باشد.
قبل از تعویض، بهتر است چند سؤال ساده بررسی شود:
مته روی چه نوع بتنی کار کرده است؟
آیا آبرسانی در تمام مدت مناسب بوده است؟
آیا فشار واردشده به مته بیش از حد بوده؟
سرعت چرخش دستگاه متناسب با قطر مته بوده؟
آیا سگمنتها به شکل یکنواخت ساییده شدهاند؟
آیا اتصال سگمنتها به بدنه سالم بوده است؟
پاسخ این سؤالها میتواند مشخص کند که مشکل واقعاً از خود سگمنت بوده یا شرایط کار باعث کاهش عمر آن شده است.
انتخاب سگمنت باید از پروژه شروع شود، نه از قیمت
سگمنتی که قیمت پایینتری دارد اما در شرایط کاری شما عمر کوتاهی دارد، لزوماً هزینه نهایی کمتری ایجاد نمیکند.
در مقابل، انتخاب سگمنتی که با نوع مصالح و شرایط کرگیری سازگارتر است، میتواند تعداد دفعات تعویض و توقف کار را کاهش دهد.
برای همین، هنگام بررسی سگمنت مته کرگیری، بهتر است مشخصات فنی و شرایط استفاده را در کنار قیمت بررسی کنید، نه اینکه فقط به قیمت هر قطعه نگاه کنید.
عمر بیشتر همیشه به معنی سگمنت سختتر نیست
این نکته شاید مهمترین بخش ماجرا باشد.
ممکن است تصور کنیم اگر سگمنت سختتر باشد، حتماً دیرتر فرسوده میشود. اما عملکرد سگمنت به یک تعادل میان سختی، آزاد شدن دانههای الماس و شرایط مصالح وابسته است.
اگر سگمنت برای سطح موردنظر بیش از حد سخت باشد، ممکن است دانههای الماس بهموقع آزاد نشوند و سطح برش کارایی خود را از دست بدهد.
اگر هم بیش از حد نرم باشد، احتمال فرسایش سریعتر وجود دارد.
بنابراین هدف فقط ساخت سگمنتی نیست که «دیرتر خورده شود»؛ هدف این است که سگمنت در طول عمر خود بتواند به شکل مؤثر برش انجام دهد.
در نهایت، مشکل همیشه خود سگمنت نیست
وقتی یک سگمنت زودتر از انتظار تمام میشود، سادهترین پاسخ این است که بگوییم «سگمنت خوب نبوده است».
نوع بتن و سنگ، طراحی سگمنت، فشار دستگاه، سرعت چرخش، آبرسانی، وضعیت مته و کیفیت جوش همگی در عمر نهایی آن نقش دارند.
به همین دلیل، اگر هدف کاهش هزینههای کرگیری و افزایش عمر مته است، بهتر است به جای اینکه فقط به دنبال سگمنت ارزانتر یا سختتر باشیم، کل فرآیند را بررسی کنیم.
